Taarifa za kifafa
Kuelewa kifafa
Kifafa ni hali ya kawaida ya ubongo inayosababisha degedege la mara kwa mara. Hakiambukizi na si laana. Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani (WHO), hadi asilimia 70 ya watu wenye kifafa wangeweza kuishi bila degedege iwapo watatambuliwa na kutibiwa ipasavyo.
Kifafa ni nini?
Ubongo hufanya kazi kwa kutumia ishara ndogo za umeme. Degedege hutokea pale kunapokuwa na mlipuko wa ghafla wa shughuli za umeme zisizo za kawaida kwenye ubongo. Linaweza kubadilisha kwa muda mfupi jinsi mtu anavyosogea, anavyohisi, anavyotenda au anavyotambua mazingira yake.
Kwa kawaida mtu hutambuliwa kuwa na kifafa anapokuwa amepata degedege mara mbili au zaidi ambalo halikusababishwa na kitu kingine, kama homa kali au sukari ya chini mwilini. Ni mhudumu wa afya aliyehitimu pekee anayeweza kutoa utambuzi huu.
Kifafa kinaweza kumpata mtu yeyote, wa umri wowote. Visababishi vinavyojulikana ni pamoja na jeraha la ubongo wakati wa kuzaliwa, majeraha ya kichwa, maambukizi kama malaria ya ubongo au homa ya uti wa mgongo, kiharusi na sababu za kurithi. Kwa watu wengi, chanzo hakijulikani.
Jinsi degedege linavyoweza kuonekana
Degedege halionekani sawa kwa kila mtu. Mengine ni rahisi kutoyagundua. Aina za kawaida ni pamoja na:
Degedege la kukakamaa na kutetemeka
Mtu anaweza kupiga kelele, kuanguka, kukakamaa kisha kutetemeka. Anaweza kushindwa kuzuia mkojo. Baadaye anaweza kuchanganyikiwa au kusinzia. Hii ndiyo aina ambayo watu wengi huifikiria.
Degedege la kuduwaa
Kutazama bila kuona kwa sekunde chache, mara nyingi hudhaniwa kuwa ni kuota mchana. Ni la kawaida zaidi kwa watoto na linaweza kutokea mara nyingi kwa siku.
Degedege la sehemu moja
Huanzia sehemu moja ya ubongo. Mtu anaweza kuhisi hisia ya ajabu, harufu au ladha, kutetemeka kwa sehemu moja ya mwili, au kuonekana amechanganyikiwa na kutojibu kama kawaida.
Degedege la mshtuko na la kulegea
Mishtuko mifupi ya ghafla ya mikono au miguu, au kupoteza nguvu za misuli ghafla jambo linaloweza kumfanya mtu aanguke.
Mambo mengine mengi yanaweza kusababisha kuzimia, kutetemeka au kuduwaa. Ikiwa una wasiwasi kuhusu dalili, mwone mhudumu wa afya aliyehitimu ili akuchunguze.
Dhana potofu na ukweli
Imani zisizo sahihi kuhusu kifafa husababisha unyanyapaa na zinaweza kuwazuia watu kupata huduma.
Dhana potofu
“Kifafa huambukiza — unaweza kukipata kupitia mate au kwa kumgusa mtu wakati wa degedege.”
Ukweli
Kifafa hakiambukizwi kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine. Ni salama kumsaidia na kumfariji mtu anayepata degedege.
Dhana potofu
“Kifafa husababishwa na laana, uchawi au mapepo.”
Ukweli
Kifafa ni hali ya kiafya ya ubongo. Kinaweza kudhibitiwa kwa huduma sahihi ya matibabu.
Dhana potofu
“Lazima uweke kijiko au kitambaa mdomoni ili asimeze ulimi wake.”
Ukweli
Kamwe usiweke kitu chochote mdomoni mwa mtu. Mtu hawezi kumeza ulimi wake. Vitu vinaweza kuvunja meno, kusababisha kukabwa au kuziba njia ya hewa.
Dhana potofu
“Watu wenye kifafa hawawezi kusoma, kufanya kazi, kuoa au kuolewa, wala kuwa na familia.”
Ukweli
Kwa huduma na msaada sahihi, watu wenye kifafa husoma, hufanya kazi, huoa na kuolewa, hulea familia na huishi maisha kamili.
Dhana potofu
“Kifafa ni ugonjwa wa akili.”
Ukweli
Kifafa ni hali ya mfumo wa neva — huathiri shughuli za umeme za ubongo. Si ugonjwa wa akili, ingawa unyanyapaa unaweza kuathiri ustawi wa mtu.
Huduma ya kwanza ya degedege
Degedege nyingi huisha zenyewe ndani ya dakika chache. Kazi yako ni kumweka mtu salama hadi degedege liishe na apate nafuu.
-
Tulia na upime muda
Kaa na mtu huyo. Angalia saa degedege lilipoanza.
-
Mkinge asiumie
Ondoa vitu vigumu au vyenye ncha kali. Weka kitu laini chini ya kichwa chake. Legeza chochote kinachobana shingoni.
-
Mlaze kwa ubavu
Kutetemeka kukiisha, mgeuze taratibu alale kwa ubavu ili njia yake ya hewa ibaki wazi.
-
Kaa naye hadi apate nafuu
Ongea naye kwa utulivu na ukae naye hadi azinduke kabisa. Mweleze kilichotokea.
USIFANYE
- Usiweke kitu chochote mdomoni mwake — si kijiko, kitambaa wala vidole.
- Usimshike kwa nguvu wala kujaribu kuzuia miondoko yake.
- Usimpe chakula, maji wala dawa hadi azinduke kabisa.
Piga 999 au 112, au nenda hospitali iliyo karibu, ikiwa:
- Degedege linadumu zaidi ya dakika 5.
- Degedege lingine linaanza kabla mtu hajapata nafuu kutoka la kwanza.
- Mtu anapumua kwa shida, au hazinduki baada ya degedege kuisha.
- Mtu ameumia, degedege limetokea ndani ya maji, au mtu ni mjamzito.
- Ni degedege la kwanza kwa mtu huyo, au huna uhakika.
Mwongozo kwa familia, shule na jamii
Kwa familia na walezi
- Weka shajara rahisi ya degedege: tarehe, saa, muda lilipodumu na kilichotokea.
- Ambatana na mwanafamilia wako kwenye miadi ya kliniki na hakikisha dawa zake ziko salama na zinatumiwa kwa wakati.
- Ongeeni wazi kuhusu kifafa nyumbani. Inamsaidia mtu kuhisi anaungwa mkono, si kuona aibu.
- Jifunze huduma ya kwanza ya degedege na uwafundishe wengine wanaokaa na mwanafamilia wako.
Kwa shule na walimu
- Hakikisha walimu wanajua huduma ya kwanza ya degedege na wanajua wanafunzi wanaoweza kupata degedege.
- Kubalianeni na familia mpango rahisi wa degedege, pamoja na nambari za dharura.
- Wajumuishe kikamilifu wanafunzi wenye kifafa katika masomo, michezo na safari, kwa tahadhari zinazofaa.
- Zuia dhihaka na uonevu. Wafundishe wanafunzi wenzao kwamba kifafa hakiambukizi.
Kwa jamii na mahali pa kazi
- Pinga dhana potofu unapozisikia. Kifafa ni hali ya kiafya, si laana.
- Wakaribishe watu wenye kifafa kazini, kanisani, msikitini, sokoni na katika maisha ya jamii.
- Mhimize yeyote mwenye degedege, au dalili zisizoeleweka, aende kituo cha afya.
- Heshimu faragha: afya ya mtu ni yake kuieleza.
Unahitaji msaada wa kupata huduma?
Taarifa hizi za kimatibabu zinasubiri kukaguliwa na mtaalamu wa afya aliyehitimu. Ni taarifa za jumla tu.